Сапаев Ғ.

Жаңартылды 06.01.2026 16:41

Сапаев Ғазиз (1926-2010 жж.) – жазушы,  журналист, драматург, КСРО Журналистер одағының мүшесі, КСРО және Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Ақмектеп ауылында дүниеге келген. Мұғалімдер техникумын, Семей екі жылдық мұғалімдер институтын, Крупская атындағы педагогикалық институтты аяқтап, ШҚО-ның Зайсан және Аягөз аудандары мектебінде жұмыс істейді. Елуінші жылдардың соңынан «Семей таңы» газеті редакциясында тілші, Семей облыстық мәдениет бөлімінде әдеби қызметкер, кейін бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарады.

Алғашқы повесі - «Жыл жемісі» (1963) қазақ мектептерінде 10-сыныпқа арналған әдебиет оқулығының «Дамудың жаңа кезеңіндегі қазақ әдбиеті мен сын» бөлімінде оқуға ұсынылған (Алматы, Мектеп, 1970).

"Менің көгершінім" (1969 ж.), "Гүлдана" (1977 ж.), "Туған жерден алыста" (1982) тәрізді повестер мен әңгімелер жинақтарының авторы. "Туған жерден алыста" повесінің жалғасы – "Сағыныш" романында Ғазиз Сапаев өзінің Шыңжанда өткен 1933-1943 жылдар аралығындағы өмірін баяндайды. Ғазиз Сапаев - жазушы, педагог әрі ғалым Қайым Мұхамедханов туралы, профессор, зооветинституттың алғашқы ректоры Байдулла Садықов туралы, математик Қ. Нұрсұлтанов т. б. қала мен облыстың көрнекті адамдары жайлы мақала мен очерктердің авторы.

Жергілікті ақындар Мерғали Ыбраев, Сәду Машақов өлеңдерін орыс тіліне аударған. Ғ. Сапаев прозамен бірге драматургия саласында да еңбек етеді: Семейде Абай атындағы қазақ музыка-драмалық театрында қаламгердің "Тойым-тойы", "Қиын екен қыз дегенің" пьесалары желісінде бірнеше қойылым көрерменге ұсынылды.

Қазақстанның Жоғары Кеңесі грамотасымен және медальдармен марапатталған.

Ғ. Сапаев шығармалары - Произведения Сапаева Г.

 Кітаптар - Книги

Сапаев, Ғ. Жыл жемісі: повесть / Ғ. Сапаев. - Алматы: Қаз. мемл. көркем әдебиет баспасы, 1963. - 166 б.

Сапаев, Ғ. Менің көгершінім: повесть / Ғ. Сапаев. - Алматы: Жазушы, 1969. - 68 б.

Сапаев, Ғ. Гүлдана: повестер мен әңгімелер / Ғ. Сапаев. - Алматы: Жалын, 1977. - 171 б.

Сапаев, Ғ. Туған жерден алыста: повесть / Ғ. Сапаев. - Алматы: Жазушы, 1983. - 208 б.

Сапаев, Ғ. Жол үстінде: повестер / Ғ. Сапаев. - Алматы: Жазушы, 1989. - 216 б.

Сапаев, Ғ. Сағыныш: роман / Ғ. Сапаев. - Астана: Фолиант, 2003. - 344 б.

Сапаев, Ғ. Бел-белестер: өлеңдер, әңгімелер, хикаяттар, естеліктер / Ғ. Сапаев. - Астана: Фолиант, 2011. - 480 б.

Ғ. Сапаевтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары

Публикации Г. Сапаева в периодических изданиях и сборниках

 Прозасы - Проза

Сапаев, Ғ. Сүйiскен жүректер: әңгiме / Ғ. Сапаев // Қазақ әдебиетi. - 1958. - 29 сентябрь.

Сапаев, Ғ. Танысу: әңгiме / Ғ. Сапаев // Лениншiл жас.- 1959. - 1 август.

Сапаев, Ғ. Ана суретi алдында: әңгiме / Ғ. Сапаев // Социалистік Қазақстан. - 1968. - 9 май.

Сапаев, Ғ. Сағым: «Сағыныш» романынан үзінді / Ғ. Сапаев // Абай : республикалық тәуелсіз фольклорлық-этнографиялық әдеби-көркем журнал. №1(37). - Алматы: Дәуір, 1998. - 96 б. - Б. 81-94.

Сапаев, Ғ. Қыз бен қызыл диплом: әңгiме / Ғ. Сапаев // Жұлдыз.- 2005. - № 12. - Б. 7-17.

Сапаев, Ғ. Қилы кезеңдер: очерк / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2008. - № 34-35, 21, 28 тамыз. - Б. 12.

Мақалалар - Статьи 

Сапаев, Ғ. Әуезов мерекесi-әдебиет мерекесi / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1977. - 27 сентябрь.

Сапаев, Ғ. Құштарлық: [Режиссер, Қазақ ССР-iнiң еңбек сiңiрген өнер қайраткерi Е. Обаевтың өнердегi жолы туралы] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1978. - 26 декабрь.

Сапаев, Ғ. "Қысылғаннан қыз болдық": [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының комедиялық қойылымы. Авт. С. Жүнiсов, реж. Қ. Рахметов] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1981. - 14 март.

Сапаев, Ғ. "Ертеңдi күту": [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының қойылымы. Авт. Д. Исабеков, реж.: Е.Обаев, Қ.Тiлеубердинов] / Ғ. Сапаев // Семей таңы.- 1982.- 30 январь.

Сапаев, Ғ. Семей сахнасында тұңғыш оперетта: [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының "Түлкi бикеш" қойылымы. Авт. Эрве, реж. Е. Обаев] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1982. - 31 декабрь.

Сапаев, Ғ. "Соңғы көш": [Қазақ ССР Мемлекеттiк сыйлығына ұсынылған Қ. Жұмадiловтiң "Соңғы көш" романы туралы] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1982. - 23 сентябрь.

Сапаев, Ғ. "Масханадағы маскарад": [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының комедиялық қойылымы. Авт. С. Жүнiсов, реж. Т. Өмiрзақов] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1983. - 6 март.

Сапаев, Ғ. "Ұл мен қыз": [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының қойылымы. Авт. К. Мәжhүр-Жүсiпов, реж. Е. Обаев] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1984. - 13 апрель.

Сапаев, Ғ. "Қайран Майра": [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының "Қайран Майра" қойылымы. Авт. Ғ. Мүсiрепов; реж. Е. Обаев ] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1986. - 27 март.

Сапаев, Ғ. "Қашқар қызы": [Семей облыстық Абай атындағы музыкалы-драма театрының қойылымы. Авт. С. Мұқанов, реж. Е. Обаев] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1986. - 11 декабрь.

Сапаев, Ғ. Беймаза әйел: [Семей облыстық Абай атындағы қазақ музыкалы-драма театрының қойылымы. Авт. А. Жағанова, реж. Е. Обаев] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1987. - 9 апрель.

Сапаев, Ғ. Ана тілі - бүгінің, ертеңің де: ана тілімізді дамыту мәселелері жайлы / Ғ. Сапаев // Дидар. - 1997. - 25 қазан.

Сапаев, Ғ. Кемеңгердiң сөзi - алтын: [М. Әуезовтiң 100 жасқа толуына орай] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1997. - 15 ақпан.

Сапаев, Ғ. Қаламы қарымды қаламгер: [Журналист, ақын жерлесіміз Ж. Алмабаевтың шығармашылығы жайында] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1998. - № 44, 9 желтоқсан. - Б. 9.

Сапаев, Ғ. Сәтбаев планетасы: [Белгілі жазушы М. Сәрсекенің "Қазақтың Қанышы" атты роман-эссесіне пікір] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 1999. - № 5, 11 тамыз. - Б. 9.

Сапаев, Ғ. Толқыған ойдан - толымды туынды: [Ырысқан Мұсаұлының "Ағасұлтан"романына пікір] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2000. - 6 қазан. - Б. 4.

Сапаев, Ғ. Ақын болуды аңсадым: [Жазушы Ғазиз Сапаев соңғы кезде өзінің шығармашылық жолын ой елегінен өткізіп, "Мен қалай жазушы болдым?" деген тақырыпта шағын көлемді естелік жазып бітірді. Сол естеліктің өлеңге байланысты бір тарауы ұсынылып отыр] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2001. - № 35. - Б. 4; № 36. - Б. 11.

Сапаев, Ғ. Бір кездесу: [Ғабиден Мұстафиннің туғанына 100 жыл толуына орай ] / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2002. - № 35. - Б. 9-10.

Сапаев, Ғ. Асыл кездiк қын түбiнде жатпайды: [Ырысхан Мұсаұлы туралы] / Ғ. Сапаев // Қазақ әдебиетi. - 2003. - № 45, 14 қараша. - Б. 14.

Сапаев, Ғ. Журналистiк жолда: "Семей таңы" газетiнiң 85 жылдығына байланысты естелiк / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2004. - № 50, 3 желтоқсан. - Б. 11, 15.

Сапаев, Ғ. Шығармашылық жолда немесе мен қалай жазушы болдым: естелiк / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2006. - № 15, 13 сәуiр. - Б. 4.; № 16, 20 сәуiр. - Б. 3.; № 17, 27 сәуiр. - Б. 14.

Сапаев, Ғ. Педагог және артист: Семейдiң педагогикалық. институтының ұстазы, М. Әуезов ұйымдастырған "Ес - Аймақ" тұңғыш ағарту қоғамының белдi мүшесi Ғалиакбар Төребаев туралы / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2007. - № 37, 13 қыркүйек. - Б. 9.

Сапаев, Ғ. Бiздiң Бораш: "Семей таңы" газетiнiң 90 жылдығына орай редактор, ардагер журналист Боранбай Мауқаевты еске алу / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2009. - № 27, 9 шiлде. - Б. 9.

Сапаев, Ғ. Өмiр айнасы / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2009. - № 48-49, 3 желтоқсан. - Б. 13.

Сапаев, Ғ. Астана - елiмiздiң мақтанышы: ардагер журналистiң мақаласы / Ғ. Сапаев // Семей таңы. - 2011. - № 44, 5 шiлде. - Б. 1.

Ғ. Сапаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и творчестве Сапаева Г.

Кітаптар - Книги

Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр: анықтамалық. - Алматы: Ана тілі, 2004. - 392 б. - Сапаев Ғазиз: б. 264.

Қазақ әдебиеті: энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: Аруна, 2005. - 576 б. - Сапаев Ғазиз: Б. 454.

Семей өңірінің ақын-жазушылары: био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей: Талант, 2005. - 96 б. - Сапаев Ғазиз: Б. 81.

Қазақстан жазушылары: анықтамалық / құраст. Қамшыгер, Саят; Жұмашева, Қайырниса. - Алматы: Ан Арыс, 2009. - Сапаев Ғазиз: Б. 339.

Шығыс жұлдыздары: энциклопедиялық анықтамалық. Т. 1: Сөз зергерлері. Мәдениет майталмандары. - Астана: Фолиант, 2011. - 304 б. - Сапаев Ғазиз: Б. 145.

Шығыс Қазақстан Облысы: энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. - Сапаев Ғазиз: Б. 656-657.

***

Гайнуллина, Ф.А. Литература Семипалатинского Прииртышья: Учебное пособие : о Медеу Сарсекееве / Гайнуллина Ф.А. - Семипалатинск, 2002. - 132 с. - Сапаев Газиз: с. 89-90.

Писатели Семипалатинского региона: биобиблиографический указатель / Семипалатинская универсальная научная библиотека им. Абая. - Семипалатинск: Талант, 2006. - 82 с. - Сапаев Газиз: с. 62.

Литература Казахстана: энциклопедический справочник / Министерство связи и информации Республики Казахстан ; Комитет информации и архивов. - Алматы: Аруна; Қазығұрт, 2010. - 528 с. - Сапаев Газиз: с. 424.

 

 Мақалалар - Статьи

Жұмаділ, Қ. Қос қарлығаш: [Жазушы Ғазиз Сапаев 70 жаста] / Қ. Жұмаділ// Қазақ әдебиеті. - 1996. - №29, қазан.- Б.15.

Ахметбекова, А. Алдыңда ағаң болған қандай жақсы: ["Семей таңы" газетінің 80 жылдық мерейтойы қарсаңында қаламы жүйрік Ғ.Сапаев, Н.Оспанов,Ә.Маусымбеков сынды қаламгерлер туралы] / А. Ахметбекова // Семей таңы. - 1999. - 11 тамыз.- Б.3.

Төлепберген, М. "Шекара бұзушы" / М. Төлепберген// Егемен Қазақстан. - 2006. - 22 наурыз.- Б.11.

Калелов, Ғ. Екеуіне бір тілек: [Жазушы Ғ. Сапаевтың "Менің көгершінім" повесіне сын] / Ғ. Калелов // Коммунизм туы . - 1970. - 15 январь.

Құттықтаймыз: [Қазақстан Жазушылар Одағы басқармасы секретариатының жазушы Ғ. Сапаевты 60 жасқа толуына байланысты құттықтауы] // Қазақ әдебиеті. - 1986. - 10 октябрь.- Б.13.

Мағауина, З. Семейді кезінде қалай жырлаған? / З. Мағауина // Ертіс өңірі. - 2008. - 5 қараша. - Б. 8.

Хасенова, Ғ. Біздің Ғазиз ағамыз / Ғ. Хасенова // Семей таңы. - 2017. - 22 қыркүйек. - Б. 2