Ыбыраев З.

Жаңартылды 24.02.2022 11:53

Ыбыраев Зарықбай (1921-1972) – ақын.

1921 жылы Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданы Жарлы ауылдық кеңесінде кедей шаруа отбасында дүниеге келген.

Бастауыш класты бітірген соң,1933 жылы Зайсан қаласындағы қазақ орта мектебінің 5-сыныбына оқуға қабылданып, интернатта тәрбиеленген. Орта мектепті 1939 жылы бітіріп, сол жылғы тамыз айынан бастап  Зайсан аудандық  «Социалистік жол» газетінде әдеби қызметкер болып еңбек жолын бастаған.

1939 жылы қазан айында әскери борышын өтеуге аттанады. Украинадағы Киев ерекше әскери округіндегі 72 – атқыштар дивизиясының 33 - гаубицалық артиллерия полкінің полк  мектебіне қабылданады. Көп ұзамай басқарманың барлау взводында бөлімше командирі қызметін атқарады. Ұлы Отан соғысы басталысымен оңтүстік –батыс майдан шебіндегі,  Днепропетровск  облысы Пятихат ауданындағы ұрыстарға қатысады. Бірнеше мәрте жараланып қайта ұрысқа кіреді.

1943 жылғы қыркүйек айынан жеңіс күніне дейін 2 - Украина майданының 81 - гвардиялық дивизиясының 233 -гвардиялық атқыштар полкі құрамында взвод командирінің көмекшісі, 3 - Украина майданының 672 - жеке зенитті пулеметті ротасында зенитті-пулеметті есептің командирі болды. 1946 жылы әскер қатарынан босап, Зайсан қаласына оралды.

1946-1949 жылдары Зайсан аудандық атқару комитетінің бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, аудандық халық соты қызметтерін атқарды. 1949-1953 жылдары Алматының Абай атындағы педагогикалық институтына түсіп (қазіргі Абай атындағы ҚазҰПУ), тіл-әдебиет факультетін үздік тәмамдады.

Кейінірек Зайсан ауданында мұғалім, Өскемендегі Жамбыл атындағы орта мектепте директор болып  істеді. 1957 жылы Өскемен қалалық кеңесінің сессиясы Зарықбай Ыбыраевты  Өскемен қалалық Кеңес атқару комитеті төрағасының орынбасары және қалалық жоспарлау комиссиясының төрағасы етіп бекітті.

1961 жылдан бастап он жыл бойы еңбекшілер депутаттары облыстық Кеңесінің депутаты ретінде еңбекшілер депутаттары Шығыс Қазақстан облыстық Кеңесі атқару комитетінің хатшысы болып сайланды. Басшылық қызметтерде жүрген кезінде жас журналистер, ақындарға ерекше қамқорлық көрсетіп отырған.  

Еңбегі бірнеше отандық марапаттармен дәріптелген. «Өскемен оттары», «Алтайым - асқар асуым», «Замана сазы»кітаптарының авторы.

Зарықбай Ыбыраев ұзаққа созылған ауыр науқастан 1972 жылы қайтыс болды. 

 

 

 

З. Ыбыраевтың шығармалары

Произведения Ибраева З.

 

Кітаптар - Книги

 

Ыбыраев, З.  Өскемен оттары [Мәтін] / Ыбыраев З. - Алматы : Қазақстан, 1974. - 80 б.

Ыбраев, З.Алтайым - асқар асуым [Мәтін] : өлеңдер мен толғаулар, балладалар / З. Ыбраев. - Алматы : Жазушы, 1973. - 120 б.

Ыбраев, З.Замана сазы [Мәтін] : өлең, толғау, баллада / З. Ыбраев. - Алматы : Жазушы, 1971. - 79 б.

 

 

З. Ыбыраевтың  жарияланымдары

Публикации  Ибраева З.

 

Бейсеуов, Ә. Өскеменiм - әнiм менiң : "Аңсап келем, аңсап келем алыстан..." [Нота] / Ә. Бейсеуов, сөзi З. Ыбыраевтiкi // Коммунизм туы. - 1989. - 8 март.

Ыбыраев, З. Кендi Алтайдың қалаулысы [Мәтін] : [Ғ. Мүсiреповтiң 70 жасқа толуына орай] / З. Ыбыраев // Қазақ әдебиетi. - 1972. - 17 март.

Ыбыраев, З.  Өскемен оттары [Мәтін] / З. Ыбыраев // Коммунизм туы. - 1970. - 30 сентябрь.

Ыбыраев, З.Құрылыс алаңы; Шопан [Мәтін] : өлеңдер // Социалистік Қазақстан. - 1966. - 20 март.

Ыбыраев, З. Ыстық құшақтар [Мәтін] : баллада / З. Ыбыраев // Қазақ әдебиетi. - 1965. - 15 октябрь.

Ыбыраев, З. Асыл аға [Мәтін] : өлең / З. Ыбыраев // Коммунизм туы. - 1965. - 10 август.

Ыбыраев, З. Қынаптағы қылыш [Мәтін] : баллада / З. Ыбыраев // Социалистік Қазақстан. - 1965. - 31 октябрь.

 

 

З. Ыбыраев  туралы әдебиет

Литература об Ибраеве З.

 

Байбатыров, Ғ. Шығыс Қазақстан ақындары [Мәтін] : көркем әдебиетті насихаттайтын лекторларға көмекші құрал / Ғ. Байбатыров. - Өскемен, 1981. - 22 б.

Байдельдинов, В. Н. Ақ ордасы білімнің шығыстағы [Мәтін] / В. Н. Байдельдинов. - Өскемен : Панорама-Графикс, 2002. - 157 б.

Нұқайұлы, Т. Алтайдың ардақ тұтар түлегі [Мәтін] : [Зарықбай Ыбыраев ағамыз Кенді Алтайдан өмірге қанат жайған журналистер, ақындар үшін орны бөлек, ерекше қымбат тұлға. Әріптестерінің ақынның туғанына 80 жыл толуына орай ой толғаулары] / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 2001. - 5 мамыр. - Б. 4.

Иванов А. С.

Жаңартылды 10.06.2024 15:39

Иванов Анатолий Степанович (1928-1999) - журналист, жазушы, сценарист

1928 жылы 5 мамырда Шығыс Қазақстан облысының Шемонаиха қаласында дүниеге келген. С. М. Киров атындағы ҚазМУ-да (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) оқып жүріп, корреспонденция, мақала мен очерктер жазып, «Прииртышская правда» Семей газеті беттерінде жариялана бастайды. Кейін оқуын тәмамдаған соң, сонда тұрақты жұмысқа орналасады. Кеңес Әскері қатарынан оралған соң, Новосібір облысы, Мошковскі ауданында «Ленинское знамя» газетінде редактор болады. «Дождь» алғашқы әңгімесі «Крестьянка» (1954) журналында жарияланады. «Алкины песни» тұңғыш кітабы Новосібірде 1956 жылы жарық көреді.

«Повитель» (1958), «Тени исчезают в полдень» (1963) романдарының авторы. Аталған романдар желісінде 1971 жылы осы аттас көп сериялы теледидарлық фильм түсірілген. «Вечный зов» (1963-1975), «Жизнь на грешной земле» (1971), «Вражда» (1979) романдары бірінші революция, ұжымдастыру, Ұлы Отан соғысы мен соғыстан кейінгі кезең оқиғаларын сомдайды. Кенді Алтайда Кеңес үкіметінің орнауын сипаттайтын «Тени исчезают в полдень» және «Вечный зов» романдарындағы Шантара – туған ауылы Шемонаиха. Көптеген жылдар бойы «Сибирские огни», «Молодая гвардия» (1972-1999 жж. – бас редактор) журналдары редакциясында, КСРО Жазушылар Одағы басқармасында және Мәскеу жазба ұйымында хатшы қызметін атқарады.

А. Иванов «Вечный зов» романының бірінші кітабы үшін 1971 жылы Горький атындағы РКФСР сыйлығы және КСРО СП-ның ККЖОК бірінші сыйлығымен, ал көп сериялы теледидарлық фильм түсіргені үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталған. Кеңес әдебиетін дамытуға қосқан ерен еңбегі үшін Социалистік Еңбек Ері атағы берілген.

Өскемен қаласының құрметті азаматы.

1999 жылы 31 мамырда Мәскеу қаласында қайтыс болды. 

 

А. С. Иванов шығармалары

Произведения Иванова А. С.

 

Кітаптар – Книги

 

Иванов, А. Мәңгі дабыл [Мәтін] : роман / А. Иванов; орысшадан ауд. Х. Хасенов. - Алматы : Жазушы, 1985. - 784 б.

Иванов, А. Мәңгі дабыл [Электрондық ресурс] : [автор туған өлкесіндегі ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы тарихи кезеңді шығармасына арқау еткен] / А. Иванов. - Алматы : Жазушы, 1985. - 784 б.

                                            

***

Иванов, А. С. Повитель [Текст] / А. Иванов. - М. : Современник, 1978. - 472 с.

Иванов, А. С. Вечный зов [Текст] : роман в пяти частях. Ч. 4 / А. Иванов ; ред. Т. Шмелева. - 1993. - 383 с.

Иванов, А. Вечный зов [Текст] : роман в пяти частях. Ч. 5 / ред. Т. Шмелева. - Барнаул : Алтайское кн. изд-во, 1993. - 428 с.

Иванов, А.С. Тени исчезают в полдень [Текст] : роман / А. С. Иванов . - М. : ЭКСМО, 1993. - 540 с.

Иванов, А. С. Избранные сочинения [Текст] : в 3-х томах / А. С. Иванов. - М. : Мишель и К, 1993. - 620 с.

Иванов, А. Вечный зов [Текст] : роман в пяти частях. Ч. 4 / А. Иванов; ред. Т. Шмелева. - 1993. - 383 с.

Иванов, А. Тени исчезают в полдень [Текст] / А. Иванов. - М. : Эксмо, 2008. - 670 с.

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар - Публикации в периодических изданиях

 

Иванов, А. С. Преображение [Текст] : из дневника писателя / А. С. Иванов // Шемонаихинская земля: время, события, люди: очерки истории, экономики и культурыАкимат Шемонаихинского района, Акимат г. Шемонаиха, Секретариат Малой Ассамблеи народов Восточного Казахстана. - С. 159.

Иванов, А. С. Алкины песни [Текст] : повесть / А. С. Иванов // Ақ Ертіс = Иртыш. - 2011. - № 3. - С. 82-97.

 

А. С. Иванов туралы әдебиеттер

Литература об Иванове А. С.

 

Кітаптар – Книги

 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. - Иванов А. С.: б. 374.

***

Пуссеп, Г. Н. Почетные граждане Усть-Каменогорска [Текст] / Г. Н. Пуссеп, С. С. Грекова. - Усть-Каменогорск, 2008. - 133 с. - Иванов А. С.: с. 38-39

 

Мақалалар – Статьи

 

Тастағанов, М. Сібір өмірінің суреткері [Мәтін]: [жазушы А. Иванов туралы] / М. Тастағанов // Коммунизм туы. - 1988. - 5 май. - Б. 4.

Сәрсембайқызы, Ғ. Анатолий Ивановтың 80 жылдығы Шемонаиха жерінде аталып өтілді [Мәтін] / Ғ. Сәрсембайқызы // Дидар. - 2008. - 1 мамыр. - Б. 1.

Сіләмова, З. Туған өлке жыршысы [Мәтін] : [жазушы А. Иванов туралы] / З. Сіләмова // Дидар. - 2008. – 1 мамыр. - Б. 4.

Әбішев, Е. "Қазақ халқын ерекше құрметтеп өтті" - дейді жазушының зайыбы [Мәтін] : [жазушы А. Ивановтың әйелімен сұхбат] / Е. Әбішев // Дидар. - 2008. - 6 мамыр. - Б. 2.

Сейсенұлы, Д. Шығыстан шыққан шынар [Мәтін] : [жазушы А. Иванов туралы]/ Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2012. - 7 ақпан. - Б. 4.

Слямова, З. Туған өлке жыршысы [Мәтін] : [жазушы А. Иванов туралы] / З. Слямова // Мәдениет. - 2014. - № 2. - Б. 55-57.

                                            

***

Черных, С. Обаяние таланта [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове]/ С. Черных // Рудный Алтай. - 1975. - 26 августа. - С. 4.

Писатель Анатолий Иванов в городе металлургов [Текст] // Металлург. - 1978. - 14 октября. - С. 6.

Мельникова, Н. Жизнь и песни людям [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове]/ Н. Мельникова // Рудный Алтай. - 1981. - 29 мая. - С. 4.

Владимиров, М. Встреча с писателем-земляком [Текст] / М. Владимиров // Рудный Алтай. - 1983. - 21 апреля. - С. 4.

Черных, С. Зов жизни [Текст] : [А. С. Иванову - 60 лет] / С. Черных // Рудный Алтай. - 1988. - 5 мая. - С. 5.

Аксенов, В. Вечный зов : Анатолию Иванову - 70 лет [Текст] : [о жизни и творчестве писателя] / В. Аксенов // Рудный Алтай. - 1998. - 5 мая. - С. 5.

Сагадеева, Р. Марьин утес [Текст] : [о шемонаихинском утесе, прототипе Марьина утеса из романа А. Иванова "Тени исчезают в полдень"] / Р. Сагадеева // Рудный Алтай. - 1998. - 16 июня. - С. 1.

Аксенов, В. Умер автор "Вечного зова" [Текст] : [биография писателя А. Иванова] / В. Аксенов // Рудный Алтай. - 1999. - 5 июня. - С. 4.

Иванов, Н. Повинуясь вечному зову... [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / Н. Иванов // Рудный Алтай. - 1999. - 10 июля. - С. 6.

Улица имени писателя А. Иванова [Текст] : [ул. Алтайская г. Шемонаихи переименована в улицу имени писателя-земляка...] // Рудный Алтай. - 1999. - 17 июля. - С. 5.

Прокопов, А. "...В какой мере буду для вас полезен" [Текст] : [воспоминания о встрече с писателем А. Ивановым в читальном зале Московского педигогического института им. Н. К. Крупской] / А. Прокопов // Рудный Алтай. - 1999. - 5 августа. - С. 5.

Присвоены имена земляков [Текст] : [раcсмотрен вопрос о присвоении имен известных земляков - Героев Советского Союза Мукатая Абеулова, Федора Сафонова, Серикказы Бекбосунова, писателя Анатолия Иванова, гидростроителя Михаила Инюшина средним школам и Бухтарминской ГЭС] // Рудный Алтай. - 2001. - 13 января. - С. 2.

Никифоров, И. Встречи с Анатолием Ивановым [Текст] : [воспоминания о нашем земляке-писателе А. Иванове] / И. Никифоров // Рудный Алтай. - 2002. - 22 июня. - С. 8.

Тарлыкова, О. В душе у каждого есть Родина своя... [Текст] [о писателе Анатолии Иванове] / О. Тарлыкова // Ақ Ертіс - Иртыш. - 2003. - № 3. - С. 85.

Горьковая, С. Почетный гражданин Шемонаихи [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / С. Горьковая // ЛЗ: Сегодня. - 2003. - 4 апреля. - С. 3.

Татьяничева, Т. Зов жизни ... [Текст] : к 75-летию А. С. Иванова / Т. Татьяничева // Славянка. - 2003. - 23 мая. - С. 6.

Кратенко, А. Вечный зов Родины [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / А. Кратенко // Рудный Алтай. - 2003. - 14 июня. - С. 20.

Горьковая, С. Земля моя, ты часть моей души [Текст]: [о писателе Анатолии Иванове] / С. Горьковая // ЛЗ: Сегодня. - 2006. - 19 мая. - С. 11.

Тарлыкова, О. Вечный зов любви [Текст] :[о писателе Анатолии Иванове] / О. Тарлыкова // Вестник культуры. - 2007. - № 8. - С. 26-30.

Тарлыкова, О. Ты меня не бойся - я хороший [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / О. Тарлыкова // Деловой Усть-Каменогорск. - 2007. - № 8, 9. - С. 36-38.

Шмунк, Г. Памяти писателя-земляка [Текст]: [о писателе Анатолии Иванове] / Г. Шмунк // Рудный Алтай. - 2007. - 15 мая. - С. 4.

Кулев, И. Памяти Анатолия Иванова [Текст] / И. Кулев // Семь дней. - 2007. - 18 мая. - С. 4.

Осипов, В. Алтайские самородки [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове]/ В. Осипов // Рудный Алтай. - 2008. - 4 марта. - С. 4.

Тарлыкова, О. Грани таланта [Текст] : [проза Анатолия Иванова в экранном воплощении] / О. Тарлыкова // Вестник культуры. - 2008. - № 8. - С. 36-39.

Тарлыкова, О. Верой, надеждой, любовью [Текст] : к 80-летию Анатолия Иванова / О. Тарлыкова // ЛЗ: Сегодня. - 2008. - 14 марта. - С. 6.

Вечный зов Иванова [Текст] : [ряд статей о жизни и творчестве писателя А. С. Иванова] // Рудный Алтай. - 2008. - 29 апр. - С. 8.

Трунова, Т. Мастер и человек [Текст] : 80-летию со дня рождения А. С. Иванова посвящается... / Т. Трунова // Рудный Алтай. - 2008. - 1 мая. - С. 3.

Горьковая, С. Преодоление судьбы, преодоление себя [Текст] : к юбилею Анатолия Иванова / С. Горьковая // ЛЗ: Сегодня. - 2008. - 2 мая. - С. 3.

Полторак, А. Таким он был: сильным и смелым [Текст]: [о писателе Анатолии Иванове] / А. Полторак // ЛЗ: Сегодня. - 2008. - 2 мая. - С. 2.

Шавлева, Д. В гостях у "Рудного Алтая" Галина Иванова [Текст] / Д. Шавлева // Рудный Алтай. - 2008. - 6 мая. - С. 1.

Шавлева, Д. Так что же значит быть женой Анатолия Иванова [Текст] / Д. Шавлева // Рудный Алтай. - 2008. - 8 мая. - С. 8.

Семенова, Л. Дерева без корней не бывает [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / Л. Семенова // Рудный Алтай. - 2008. - 8 мая. - С. 8.

Вечный зов земли родной [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] // ЛЗ: Сегодня. - 2008. - 9 мая. - С. 2.

Кулев, И. Памяти писателя [Текст] : [о писателе Анатолии Иванове] / И. Кулев // Семь дней. - 2008. - 15 мая. - С. 2.

Шавлева, Д. Еще раз об алтайском самородке [Текст] :[о писателе Анатолии Иванове] / Д. Шавлева // Рудный Алтай. - 2008. - 27 мая. - С. 6.

Шмунк, Г. Помнят писателя на родине [Текст] : в Шемонаихе прошли Ивановские чтения / Г. Шмунк // Рудный Алтай. - 2009. - 18 мая. - С. 6.

Кратенко, А. Взойдет Марья на утес... [Текст] : в Шемонаихе, на родине всемирно известного писателя Анатолия Иванова, скоро появится шестиметровая скульптура Марии Вороновой, одного из главного персонажей романа-эпопеи "Тени исчезают в полдень" / А. Кратенко // Рудный Алтай. - 2009. - 24 июля. - С. 8.

Вторникова, Ю. На утесе - скорбящая Марья... [Текст] : [о скульптуре Марии Вороновой, одного из главного персонажей романа-эпопеи "Тени исчезают в полдень"] / Ю. Вторникова // Рудный Алтай. - 2009. - 16 сентября. - С. 3.

Кратенко, А. Малая родина Анатолия Иванова [Текст] : к 85-летию со дня рождения писателя А. Иванова / А. Кратенко // Рудный Алтай. - 2013. - 26 февраля. - С. 6.

Козыбаев, С. "Тени" и зов Анатолия Иванова [Текст] : [о писателе А. Иванове] / С. Козыбаев // Рудный Алтай. - 2013. - 14 марта. - С. 5.

Никифоров, И. В сердцах земляков [Текст] : [о праздновании 85-летнего юбилея писателя А. Иванова в Шемонаихинском районе] / И. Никифоров // ЛЗ: Сегодня. - 2013. - 4 апреля. - С. 4.

Гаврилова, А. На именинах писателя [Текст] : в областном Доме дружбы состоялась литературная встреча, посвященная 85-летию писателя А. Иванова / А. Гаврилова // Рудный Алтай. - 2013. - 23 апреля. - С. 5.

Никифоров, И. Зов жизни [Текст] : [о праздновании 85-летнего юбилея писателя А. Иванова в Шемонаихинском районе] / И. Никифоров // Рудный Алтай. - 2013. - 7 мая. - С. 1, 2.

Ыбыраев М.

Жаңартылды 11.03.2022 14:27

Ыбыраев Мерғали (1942-1997) - журналист, ақын, прозаик, драматург.

1942 жылы Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданының Қарауыл ауылында дүниеге келген. Семей педагогикалық институтының (1965, қазіргі Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттіе педагогикалық университет) филология факультетін аяқтаған соң, ауыл мектептерінде мұғалім, «Совхоз туы» аудандық газетінде журналист қызметтерін атқарған. Республикадағы танымал халық театрының негізін салушылардың бірі. «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») республикалық газеті Семей облысы бойынша меншікті тілшісі, 1979-1997 жж. «Семей таңы» облыстық газеті мен қайта шыққан  «Абай» журналының бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарды.

"Темір тұлпар", "Күміс тау", "Өнегелі өркен", "Құтты қоныс", "Судағы сәуле" атты өлең жинақтары жеке-жеке кітап болып басылып шықты. Оның пьесасы желісінде «Жігер», "Қалқаман-Мамыр, "Құрманғазы", "Шәкәрім", "Қайырлы таң, әке!" т.б. спектакльдер қойылған. «Жігер» пьесасы - Күй атасы Құрманғазы өміріне арналып жазылған тұңғыш драма. Мерғали Ибраев - "Жоғалған өзен" тарихи роман-дилогиясының, бірқатар танымал әндердің, «Қалқаман-Мамыр» спектакліне жазылған музыканың авторы.

Белсенді ғылыми-публицистикалық еңбегі үшін М. Ибраевқа Б. Кенжебаев атындағы Республикалық сыйлықтың лауреаты атағы берілген.

 

 

М. Ибраев шығармалары

Произведения Ибраева М.

 

Кітаптар – Книги

 

Ибраев, М. Құтты қойнау [Мәтін] : Семей облысы туралы кітап / М. Ибраев. - Алматы : Жалын , 1986. - 80 б.

Ыбыраев, М. Шығармалары [Мәтін] : өлеңдер мен толғаулар, поэмалар, пьесалар / М. Ибраев. - Астана : Фолиант, 2013. - 265 б.

 

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях

 

Ибраев М. Атқа мініп келіп еді [Мәтін] : [Қ.И. Сәтбаевтің Зайсан өңіріндегі Кендірлікке барған сапары жайында айтылған] / М. Ибраев // Дидар. - 1999. - 20 наурыз. - Б. 4

Ибраев, М. Халқыма айтар бір арман. Аналарға араша [Мәтін] / Ибраев М // Абай. - 2003. - № 2. - Б. 92-94.

Ибраев, М. Абай ата жиені [Мәтін] : Абайдың жиені Б. Ерсәлімовке арналған ән, нотасымен / М. Ибраев // Ертіс өңірі. - 2015. - 4 қараша . - Б. 8.

 

 

М. Ибраев туралы әдебиеттер

Литература об М. Ибраеве

 

Кітаптар – Книги

 

Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр [Мәтін] : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Мерғали Ыбыраев: б. 347.

Семей өңірінің ақын-жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - Мерғали Ыбыраев: б. 37.

Қазақ әдебиеті [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы : Аруна, 2005. - Мерғали Ыбыраев : б. 562.

Қазақстан жазушылары [Мәтін] : анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. - Мерғали Ыбыраев: б. 440.

Шығыс жұлдыздары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Астана : Фолиант, 2011. - 304 б.

Т. 1 : Сөз зергерлері. Мәдениет майталмандары. - Астана : Фолиант, 2011. - 304 б. - Ыбыраев Мерғали: б. 174

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. - Мерғали Ыбыраев: б. 829.

                                    ***

Писатели Семипалатинского региона [Текст] : био-библиографический указатель / Семипалатинская универсальная научная библиотека им. Абая. - Семипалатинск : Талант, 2006. - Мерғали Ибраев: с. 28.

 

Мақалалар – Статьи

 

Ибрагимов, Т. Суымас із, жалғасар ізет [Мәтін] : [жерлес жазушы, ақын М. Ибраевты еске алу] / Т. Ибрагимов // Семей таңы. - 1998. - 29 қазан . - Б. 9.

Ахметбекова, А. Сендерді сағындым ғой, ағаларым [Мәтін] : ["Семей таңы" газетінің 80 жылдық мерейтойы қарсаңында] / А. Ахметбекова // Семей таңы. - 1999. - 24-30 маусым. - Б. 10-11.

Оспанов М. Менің Мұқағалиым... [Мәтін] : [ақын, журналист М.Ибраевты еске алу] / Оспанов М. // Семей таңы. - 1998. - 29 қазан - 4 қараша. - Б. 9

Жанғалиев, Т. «Жоғалған өзен» жанашырлық тапты [Мәтін] : [семейлік ақын, жазушы, драматург М. Ибраевтың екі томдық романы жайында] / Т. Жанғалиев // Семей таңы. - 1999. - 2-8 қыркүйек. - Б.11.

Ерсалимов, Б. Соңғы сыйлық [Мәтін] : [Семей өңірінен шыққан дарынды қаламгер Мерғали Ибраевтың туғанына 60 жыл толуына орай] / Б. Ерсалимов // Үш анық. - 2002. - № 26. - Б. 3.

Ғабдуллин, С. Мерғалиға [Мәтін] : [Мерғалиға арналған өлең] / С. Ғабдуллин // Үш анық. - 2002. - №27-28. - Б. 7.

Ғабдуллин С. Мерғалиға [Мәтін] : [Мерғалиға арналған өлең] / С. Ғабдуллин // Үш анық. - 2002. - №27-28. - Б. 7

Ибрагимов, Т. Қос қоңыр [Мәтін] : [Семей өңірінің ақындары Ақылбек Манабаев пен Мерғали Ибраев туралы көлемді мақала] / Т. Ибрагимов // Семей таңы. - 2002. - №39.- Б. 3

Құлмағамбетова, А. Тұңғыш мүшәйраның тұсауы кесілді [Мәтін] : [Мерғали Ибраевтың 60 жасқа толуына орай өткен мүшәйрадан] / А. Құлмағамбетова // Үш анық. - 2002. - № 27-28. - Б. 7.

Сұлтанбеков, М. "Ойламадық уақыт шіркін алдар деп .." [Мәтін] : [Мерғали Ибраевтің туғанына 60 жыл толуына орай, жазушының көз алдына елестеген кейбір сәттері туралы] / М. Сұлтанбеков // Семей таңы. - 2002. - №23. - Б. 4

Ибраев М. Халқыма айтар бір арман. Аналарға араша [Мәтін] / Ибраев М. // Абай. - 2003. - №2. - Б. 92-94

Бәшей, К. Мерғали Ибраевтың "Жоғалған өзен" романы хақында [Мәтін] / К. Бәшей // Ертіс өңірі. - 2007. - 13 маусым. - Б. 5.

Еспенбетов, А. Мерғали Ибраевтың поэзиялық шығармалары [Мәтін] / А. Еспенбетов // Семей таңы. - 2009. - 16 шілде. - Б. 12.

Зәмзебай, К. "Жоғалған өзенді" іздеген жазушының жан азабы не дейді? [Мәтін] : [Мерғали Ибраев туралы мақала] / К. Зәмзебай // Семей таңы. - 2011. - 19 шілде. - Б. 5.

Кенже З. Мәңгілік шақыру [Мәтін] : [Мерғали Ибраевтың "Жоғалған өзен" роман-дилогиясы жайлы] / К. Зәмзебай // Егемен Қазақстан. - 2011. - 24 тамыз. - Б. 9.

Кенже З. Сегіз қырлы, бір сырлы дарын иесі [Мәтін] : [Мерғали Ибраев туралы] / К. Зәмзебай // Семей таңы. - 2012. - 12 маусым. - Б. 4.

Аманғазы, Төлеубек. Мерғали туралы сөз [Мәтін] : [ақын Мерғали Ибраев туралы] / Т. Аманғазы // Ертіс өңірі . - 2012. - 13 маусым.- Б. 10.

"Мен де бір Абайдың ұшқынымын" [Мәтін] : (жас ақындардың М. Ибраевқа арналған өлеңдерінен топтамалар) // Ертіс өңірі . - 2012. - 11 шілде. - Б. 13.

Шакимардан, Н. М. Ибраев поэзиясындағы көнерген сөздер мен этнографизмдер [Мәтін] / Н. М. Шакимардан // Ертіс өңірі. - 2013. - 8 қаңтар. - Б. 7.

Қартов, М. Ерке жирен шабысы бөлек тұлпар еді... [Мәтін] :[ақын Мерғали Ибраев туралы] / М. Қартов // Семей таңы. - 2015. - 24 шілде.- Б.7.

Иванусьев-Алтайский М. Ф.

Жаңартылды 06.09.2022 21:03

Иванусьев-Алтайский Михаил Федорович (1903-1937) - ақын, жазушы, журналист, аудармашы.

1903 жылы Енисей губерниясы, Минусинск уезі, Шушенское ауылында (қазіргі РФ Краснояр өлкесі) дүниеге келген. Семей халыққа білім беру институтын аяқтаған соң, алты жыл Воровский атындағы педагогикалық техникумда және Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласындағы Луначарский атындағы екінші деңгейлі мектепте қоғамтану және тарих пәндерінен сабақ береді.

1924 жылы «Охотник Алтая" журналында "Парад Октября", Стежками собольими" өлеңдері, "Крестьянский труд" газетінде "Черная яма" повесі жарияланады. Қаламгердің өлең, әңгіме, очерктері «Смена», «Степная правда» т.б. газеттерде басылады.

«Малинник» әңгімелер жинағының авторы. 1924-1928 жж. – өскемендік «Звено Алтая» әдеби бірлестігінің жетекшісі. Бірлестік шығарған бір ғана жинаққа жазушының «Белый Атаман» (1928) поэмасынан үзінді жарияланған. 1926-1931 жж. "Степная правда" (Семей) және "Советская степь" (Алматы) қазақстандық газеттер редакциясында жұмыс істейді.

М. Ф. Иванусьев-Алтайскийдің публицистикалық дарыны "Болото", "Механизированный Турксиб", "Черное золото", "Рельсы-путь к богатствам Кендерлыка", "Степная фабрика", "За Аягуз", "Идут караваны", "Город без прошлого", "Хлебный край", "Горные орлы", "Защищаем богатый край", "Кочегарка Казахстана" т.б. очерктер сериясынан байқалады.

Очерктер оның "Наступление гигантов" (1930), "Северо-восток" (1931), "Что вы знаете о Казмедьстрое и Караганбассе" (1931) кітаптары негізінде жазылған. 1931 жылы Иванусьев-Алтайский Самараға барып, "Волжская коммуна" және "Колхозная жизнь" газеттерінде жұмыс істейді, "Разведчики" және т.б. бірқатар шығармаларын дүниеге әкеледі.

1934 жылы ақын Алматыға оралып, "Казахстанская правда" газеті және "Литература и искусство Казахстана" журналы редакциясында қызмет атқарады. С. Мұқанов, М. Әуезов шығармаларын аударумен шұғылданады.

1937 жылы Өскемен қаласына оралады. Осы жылы-ақ қаламгерді партия құрамынан шығарып, кейін қамауға алады.

Қайтыс болғандығы туралы мәліметтер әртүрлі. Кей деректерде – 1937 жыл болса, енді бірінде – 1938 жылы 5 жылға еңбекпен түзеу лагеріне жөнелтіліп, қайтып оралмаған делінген. Жерленген жері белгісіз.

 

 

 

М. Ф. Иванусьев-Алтайский шығармалары

Произведения - Иванусьев-Алтайский М. Ф.

 

Кітаптар – Книги

 

Иванусьев-Алтайский, М. Ф. Возвращенные миллионы [Текст] / М. Ф. Иванусьев-Алтайский. - Алма-Ата, 1930. - 18 с.

 

 

М. Ф. Иванусьев-Алтайский туралы әдебиеттер

Литература о М. Ф. Иванусьев

 

Кітаптар – Книги

 

Черных, С. Е. Под небом Алтая [Текст] : статьи / С. Е. Черных. - Алма-Ата : Жазушы, 1988 – 282 с. - Время взлета. - Иванусьев-Алтайский М. Ф. : с. 16, 55

Черных, С. Е. Начало положила крепость... [Текст] : сборник очерков, статей / С. Е. Черных. - Усть-Каменогорск : Б. и., 2004. - 150 с.- Иванусьев-Алтайский М. Ф. : с. 72

Джолдасбекова, Б. Русские писатели Казахстана [Текст] : биографический справочник / Б. Джолдасбекова, Э. Какильбаева. - Алматы : Қазақ университеті, 2011. - 203 с.