Әскери қызметкерлер
Кабылбаев Ш. К
- Жаңартылды 26.05.2025 11:40
Кабылбаев Ширакбек Кабылбаевич (1908-1976 гг.) – государственный и общественный деятель, министр внутренних дел Казахской ССР, генерал-лейтенант (генерал внутренней службы ІІ ранга), заслуженный работник МВД.
Ширакбек Кабылбаевич Кабылбаев родился в 1908 году в ауле №2 Абыралинского района Семипалатинской области. До 1923 года он учился в сельской школе, окончив три класса. В 1924–1929 годах продолжил обучение в Семипалатинском педагогическом техникуме, где был принят лично директором учебного заведения Абикеем Сатпаевым.
После окончания техникума работал учителем математики в школе колхозной молодежи (ШКМ) при Семипалатинском мясокомбинате, затем, инструктором в городском отделе образования, а позднее директором Новосемейской ШКМ.
С 1932 по 1938 год проходил службу в Национальном кавалерийском полку в Алматы.
9 августа 1954 года постановлением ЦК КПСС Ш. Кабылбаев был назначен министром внутренних дел Казахской СС. Он стал первым представителем местных национальных кадров, возглавившим органы внутренних дел республики.
В 1959 году, в связи с событиями в Темиртау, был освобождён от должности министра. Однако в суде он сумел доказать необоснованность выдвинутых против него обвинений и был полностью реабилитирован.
С 1960 по 1966 год Ширакбек Кабылбаев служил в системе местной противовоздушной обороны в Управлении внутренних дел Алматинской области. В 1967 году он был повторно назначен министром внутренних дел Казахской ССР — что стало редким случаем в кадровой политике советского времени.
По его инициативе в республике началась системная подготовка национальных кадров для органов внутренних дел. В июне 1956 года в Алматы была открыта специальная средняя школа милиции МВД (ныне — Алматинская академия МВД РК). А 10 октября 1969 года в Караганде, благодаря настойчивости Ш. Кабылбаева и его четырём поездкам в Москву, была основана Высшая школа МВД СССР (сегодня — Карагандинская академия МВД РК имени Б. Бейсенова). Это учебное заведение готовило кадры для правоохранительных органов Казахстана и Киргизии.
Позднее межобластные школы милиции были открыты в Павлодаре, Темиртау, Шымкенте и Костанае. На базе одной из них возникла современная Костанайская академия МВД РК, также ориентированная на подготовку национальных кадров.
За выдающиеся заслуги перед государством и народом генерал-лейтенант Ширакбек Кабылбаев был награжден орденами Ленина, Красной Звезды, двумя орденами Трудового Красного Знамени, Почетной грамотой МВД СССР, а также медалями «За безупречную службу» III, II и I степени и многими другими.
Автор сборников очерков о деятельности милиции Казахстана: «Расследование продолжается» (1965), «Синие шинели» (1969), «Преступления могло не быть!» (1970), «Особое назначение» (1972), «Бессонный патруль» (1974).
Ш. Кабылбаев скончался 5 июля 1976 года в возрасте 68 лет.
9 декабря 2014 года постановлением Правительства Республики Казахстан №1287 Костанайской академии МВД РК было присвоено имя Ширакбека Кабылбаева. Торжественное открытие памятника генералу состоялось 6 июня 2015 года перед зданием академии. Автором памятника стал профессор Казахской головной архитектурно-строительной академии, племянник генерала — Галым Исабаев.
В микрорайоне "Калкаман-2" города Алматы одна из улиц носит имя Ширакбека Кабылбаева. Ее протяженность составляет 1600 метров.
Ш. Қ. Қабылбаев туралы әдебиеттер
Литература о Кабылбаеве Ш. К.
Жалмұханбетов А. Шырақбек Қабылбаев - белгілі қоғам қайраткері / А. Жалмұханбетов // Дидар. - 2008. - 6 мамыр. - Б.2.
Қызылов, М. Шырақбек Қабылбаев ол - кім? / М. Қызылов // Заң. - 2015. - № 5.- Б. 20-23
Мұсайынұлы, Ғ. Қазақтың мақтанышы - Қабылбаев: [Қазақтан шыққан тұңғыш генерал Ш. Қабылбаев туралы] / Ғ. Мұсайынұлы // Ертіс өңірі. - 2015.- шілде. - Б.8
Зәңгіров Е. Генерал Шырақбек Қабылбаев / Зәңгіров Е. // Түркістан http://www.turkestan.kz. - 2002. - 23 мамыр.- Б.7
Қызылов, М. Генерал Қабылбаев / М. Қызылов, Д. Сейсенұлы// Жұлдыз. - 2023. - N9. - Б. 135-143
***
Галкина Г. Легендарный министр: [о жизни государственного деятеля Ш. К. Кабылбаева.] / Г. Галкина // Новое поколение. - 2008. - 21 марта (№ 11). – С.12
Интернет ресурстар
Интернетресурсы
Кабылбаев Шракбек Кабылбаевич: Биография // История: сайт. – Режим доступа: https://qpa.edu.kz/pages/history (04.05.02025)
Легендарный министр: новое поколение: сайт. - Режим доступа: https://archive.np.kz/people/665-legendarnyjj_ministr.html (04.05.2025)
Салханов Д.
- Жаңартылды 14.05.2025 10:09
Салханов Дәулет - Генерал (1949)
Дәулет Қамарұлы Салханов 1949 жылы 4 сәуірде Семей қаласында дүниеге келген. Әскери қайраткер, генерал-майор (1993). Ішкі әскерлердің Саратов әскери училищесін 1969 жылы, Мәскеудегі әскери академияны 1979 жылы бітірген. 1969-1992 жылдары Қазақ КСР-і және Қырғыз КСР-і ІІМ-нде взвод, рота, полк командирі болды, әскерлерді басқару штабында қызмет істеді. Орта Азия және Қазақстан бойынша оперативті әскери бөлім штабын, әскерлердің шұғыл әскери тобын, дивизияны басқарды.
1992 жылдан ҚР Ішкі әскерлер қолбасшысының бірінші орынбасары - ішкі әскерлер штабының бастығы болды.
Екінші дәрежелі “Айбын” орденімен, көптеген медальмен марапатталған.
Д. К. Салханов туралы әдебиеттер
Литература о Салханове Д. К.
Генералы Казахстана: биографический справочник. - Алматы: Арыс, 2006. - 400 с.
Интернет ресурстар
Интернет ресурсы
Тех, кто посвятил жизнь ратной службе, мы называем патриотами // Казахстанская правда: сайт. – Режим доступа: https://kazpravda.kz/n/teh-kto-posvyatil-zhizn-ratnoy-sluzhbe-my-nazyvaem-patriotami/ (04.05.2025)
Офицер долга, чести и совести // dknews: сайт. - Режим доступа: https://dknews.kz/ru/v-strane/321708-oficer-dolga-chesti-i-sovesti (04.05.02025)
Асылов Н. Ж.
- Жаңартылды 30.03.2022 12:00
Асылов Нұрғали Жұмажанұлы (1951) – Әскери ғылымдар Академиясының Вице-президенті, әскери ғылымдар докторы, әлеуметтану ғылымдарының докторы, профессор, ҚҒА-ның толық мүшесі, запастағы генерал-майор.
1951 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. 1969 жылы Кеңес Әскері қатарына шақырылды. Сол жылы КСРО МҚК Жоғары шекаралық командалық училищесіне түсіп, 1973 жылы бітірді. 7 жыл бойы КСРО МҚК Шығыс шекара округінің әскерлерінде қызмет етті, шекара бөлімшелерінде және шекара отрядының штабында офицерлік қызметтен өтті. 1983 жылы Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірген. Академияны бітіргеннен кейін мемлекеттік шекарадағы Шығыс шекара округінде қызмет етті. 1985-1986 жылдары Ауғанстан Демократиялық Республикасында қызметтік іссапарда болды. 1989 жылы Н. Ж. Асылов қазақтардың алғашқысы КСРО МҚК Жоғары шекаралық командалық курстары жанындағы күндізгі адъюнктураны бітіріп, әскери ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. 1989 жылдан бастап Мәскеу қаласындағы әскери-оқу орындарында: КСРО МҚК Жоғары шекаралық әскери-саяси училищесінде және Фрунзе атындағы Әскери академияда қызмет атқарды. 1992 жылдан бастап Қазақстан Республикасы ҰҚК Дзержинский атындағы Жоғары шекаралық командалық училищесінің, Алматы Жоғары шекаралық командалық училищесінің, Қазақстан Республикасы ҰҚК Әскери институтының, Қазақстан Республикасы Шекара әскерлері Әскери институтының бастығы болды. 1997 жылдан 1998 жылға дейін Қазақстан Республикасының "Барлау" қызметінде қызмет етті, арнайы барлау Оқу орнын құрды. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы ҰҚК Шекара қызметі академиясының жедел-тактикалық факультетінің тактика және жедел өнер кафедрасының профессоры. Қызмет еткен жылдары қатардағы қызметкерден генерал-майорға дейін өсті. Н. Ж. Асыловтың Қазақстан Республикасындағы әскери қызметі негізінен әскери жоғары оқу орындарындағы педагогикалық қызметпен және ұйымдастырушылық жұмыспен тығыз байланысты болды.
Интернет-ресурсы
Интернет-ресурстар
Вице-президент АВН (по направлению ПС КНБ РК) [Электронный ресурс]:[биография] : //Академия наук Республики Казахстан : сайт. – Режим доступа: https://avn.kz/component/k2/content/2.html?start=28
Рақышев О. Қ.
- Жаңартылды 20.04.2022 16:07
Рақышев Ораз Қалиоллаұлы (1943) - Генерал-майор
1938 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Чернова (қазіргі Аққайнар) ауылында туған. Ол Чернова мен Шыңғыстай мектептерінде оқып, білім алған. Сонымен қатар, Ярославль әскери училищесінің, Ленинград жоғары әскери Академиясының түлегі. Әуелгіде бірер жыл Германия Демократиялық Республикасында, одан кейін Ресейдің Мәскеу, Ленинград, Горький, Нижегородск сияқты ең басты қалаларында жауапты қызметтер атқарды.
Ораз Қалиолдаұлы жоғары командалық деңгейлердегі қызметтерге тартылып, әскери бригадалардың, дивизия командирлерінің орынбасары міндеттерін атқарды. Әскери өмірінің басым бөлігін шет жерлерде өткізген генерал запасқа да Венгриядан шықты.
Еліміз егемендігін алар алдында ғана оралған Ораз Қалиолдаұлы мол әскери тәжірибесі өзіміздің әскери күшімізді жасақтауға, өз армиямызды құруға аса қажет болды.
1994 жылы Қазақстан Республикасы Материалдық құндылықтар жөніндегі министрлігінің бас маманы болып жүрген жерінен қайтадан әскери қызметке шақырылады. Семейдегі армия корпусы командирінің тыл жөніндегі орынбасары, одан кейін құрлық әскерлері командирінің орынбасары, Республика Қорғаныс Министрінің орынбасары болып қызмет істеді.
Катонқарағай ауданынан шыққан тұңғыш қазақ генералы Ораз Қалиолдаұлының еліміздің қорғаныс қуатын арттыруға қосқан ұзақ жылғы мінсіз еңбегі еліміздің жоғары марапаттарымен бағаланған. Екінші дәрежелі Даңқ, «Құрмет белгісі» ордендері мен он шақты медальдардың иегері.
О. Қ. Рақышев туралы әдебиет
Литература об О. Ракышеве
Генералы Казахстана [Текст] : биографический справочник. - Алматы : Арыс, 2006. - 400 с.
Жер жаннаты - Қатонқарағай [Мәтін] / құраст. Ж. Қызыр. - Алматы : Орхон, 2008. - 368 б.
Назырбаев, Қайырды. Катонқарағай [Мәтін] / Қ. Назырбаев. - Астана : Фолиант, 2011. - 280 б.
Алдабергенов Ә. Қ.
- Жаңартылды 09.04.2022 09:40
Алдабергенов Әділбек Қалибекұлы (1961) – Қазақстан Республикасының Мемлекеттік және әскери қайраткері, Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасары, генерал-майор.
1961 жылы 6 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Большенарым (Қазіргі Катонқарағай) ауданының Жұлдыз ауылында дүниеге келген.
1979 жылы КСРО ҚК қатарына мерзімді қызметке шақырылды. 1980 жылы, бір жылдық мерзімді қызметтен кейін, Рязань жоғары әуе-десанттық командалық училищесіне оқуға түсті. 1984 жылы Рязань жоғары әуе-десанттық командалық училищесін бітірді. 1984 жылы офицерлік қызметін ҚазКСР Алматы облысы Қапшағай қаласы, САВО арнайы мақсаттағы 22-ші жеке бригадасында (42610 ә/б) арнайы мақсаттағы топ командирі лауазымынан бастайды.
1996 жылыМ. В. Фрунзе атындағы Әскериакадемияныбітірген (сырттай).
Қызметті арнайы мақсаттағы жасақтың арнайы мақсаттағы тобының командирі болып бастады.
1988 жылдан 1992 жылға дейін – арнайы мақсаттағы рота командирі, штаб бастығы – арнайы мақсаттағы жасақ командирінің орынбасары.
1992 жылдан 1993 жылға дейін – жеке әуе-десанттық бригадасы парашют-десанттық батальоны командирінің орынбасары, командирі.
1995 жылдан 2001 жылға дейін – штаб бастығы – десанттық-шабуыл бригадасы командирінің орынбасары, командирі.
2001 жылдан 2004 жылға дейін – мобильді күштер қолбасшысының орынбасары, штаб бастығы – қолбасшының бірінші орынбасары.
2004 жылдан 2007 жылға дейін – «Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскерлері штабының бастығы – қолбасшының бірінші орынбасары.
2007 жылдан 2009 жылға дейін – өңірлік қолбасшылық әскерлері қолбасшысының бірінші орынбасары – «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы штабының бастығы болды.
2009 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы ҚК Құрлық әскерлері Аэроұтқыр әскерлерінің қолбасшысы.
1985 жылдың сәуірінен 1986 жылдың тамызына дейін Ауғанстанда әскери көмек көрсету үшін Кеңес әскерлерінің құрамында қызмет етті.
Генерал-майор.
2-дәрежелі «Қызыл Жұлдыз», «Айбын» ордендерімен және 9 медальмен марапатталған.
Ә. Алдабергенов туралы әдебиет
Литература о А. Алдабергенове
Малғаждаров, Н. Ерліктің алауы бар жүрегінде : [ауған соғысының ардагері Ә. Алдабергенов туралы] / Н. Малғаждаров // Дидар. - 2021. - 9 ақпан. - Б. 3.
